Кыраныыссаҕа тохтоон сиэри-туому толордулар. Күндү ыалдьыттарын кэтэһэн олорор баай историялаах, номоххо киирбит дьонноох-сэргэлээх Баайаҕалар үөрэ-көтө көрүстүлэр.

Баайаҕа

Чурапчытааҕы физкультура уонна спорт институтун спортивнай иитэр отделын начальнига, 100 м улуус рекодсмена Иван Петрович Лукин салайааччылаах байыастар бөлөхтөрө аан бастаан Мандар-Уус кыһатыгар тиийдибит. “Ийэ Кут, Ийэ Өй, Ийэ Тыл – үс сүдү күүстэр, үс аҕас балыстар – киһи олоҕун үс сүрүн тирэхтэрэ” иитэр-үөрэтэр суруктаах-бичиктээх Мандар-Уус Айымньы, Айылгы Киинин Дьиэтигэр сылдьыыбытыттан саҕаланна. Айанныахпыт иннинэ Мандар Уус ыарытыйар, онон, кыайан көрсүбэт буолла диэн эппиттэрэ. Программабытыттан туораамаары, былааннаммыт сирбитигэр тиийбиппитигэр,

Кыһа салайааччыта Парасковья Петровна Бурнашева, 70-ун ааспыт тимир ууһа, историк идэлээх Гаврил Гаврильевич Неустроев көрүстэ, ууһунан дьарыктаммыта ырааппыт.

Саҥа билсэн, кэпсэтэн эрдэхпитинэ Норуот маастара Мандар Ууспут киирэн кэллэ. Үөрүү-көтүү, сэргэхсийии буолла. Остуол тула олорон кэпсэтии саҕаланна.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Ойуунускай аатынан бириэмийэ лауреата, Борис Федорович Неустроев-Мандар Уус кэпсэтиини бэйэтинэн салайан ыытта. Дьээбэлэнэрин сөбүлүүр Борис Федорович кэпсэтиини киһиэхэ сэниэ, күүс-уох биэрэр мунду туһатыттан саҕалаата. Ордук, бары өрүүтүн улахан кыайыылары күүтэр-кэтэһэр тустуук уолаттарбыт мундуну элбэхтик сиэхтээхтэрин, аныгы үйэ оҕолоро, ыччаттара айылҕаттан, от-мас үлэтиттэн тэйбиттэрин, күүстэрэ-уохтара, сэниэлэрэ суоҕун, өр кэтэспит олимпийскай мэтээл кэлэрэ уолдьаспытын; бэйэтэ төһө да инсультаан сырыттар, ыарахан ыарыыга бэриммэт санаалааҕын, күн аайы сарсыарда 6 чааска туран сүүрэрин-хаамарын, хамсаныы чэгиэн-чэбдик турукка киирэргэ көмөлөһөрүн, күннээҕи режими тутуһуу киһи үйэтин уһатарын, бэйэтэ хаан баттааһынын давлениетын тэҥ гына тутары сатыыр буолбутун; ыйааһыны тута сылдьыы “улуу дьыала” буоларын;

Украинаҕа буола турар быһыыны-майгыны биһирээбэтин, сотору түмүктэниэтээҕин этэн, эрэмньилээх, уоскутардыы тыллаах-өстөөх. Ол быыһыгар, оҕолорбут саха тылыттан тэйэн эрэллэриттэн дьаахханарын; тимир уустара үөһэттэн айдарыылаахтарын кэпсээбитин байыастар сэҥээрэ иһиттилэр. Баҕа санаалары суруйан, хаартыскаҕа бииргэ түһэн, ирэ-хоро кэпсэтэн, астыныы-дуоһуйуу буолла.

История уонна кыраай музейын дириэктэрэ Ольга Николаевна Макарова, биир дойдулаахтарын, нэһилиэк номоххо киирбит биллиилээх дьоннорун, саха саарыннарын, олор истэригэр, “Саха Штирлиһэ”, сэттэ омук тылын билэр, гитлеровскай Германия Абверыгар өтөн киирбит сэбиэскэй разведчик Андросов Георгий Михайлович; Баҕа өттүнэн аан дойду сэриитигэр кыттан үс Георгиевскай мэтээллээх, төрдүс мэтээлин ылбатаҕыттан хомойбут Андросов Иван Иннокентьевич - Муос Уйбаан, үрдүк үөрэхтээх бастакы балет артыыһа Иннокентий Христофоров, Саха драмтеатрын артыыһа Ирина Максимова, сорсуннаах булчуттар, уо.д.а. тустарынан бэрт үгүһү билиһиннэрдэ.

Салгыы, “Аар Айыы Итэҕэлин суолунан” кэпсэтиигэ норуот маастара, тимир ууһа Сергей Васильевич – Уус-Сэргэй кэргэнинээн Лена Васильевна Тарабукиннар тиэргэннэригэр турар Уус Кыһатын балаҕаныгар Саха Итэҕэлин, чороон, саха тылын, суругун-бичигин, харысхаллар, уустар оҥоһуктарын, өбүгэлэри кытта алтыһыы, дьиэ-кэргэни сүгэр аҕа оруолун, цифровизациянан үлүһүйүү буортутун, сиргэ-уокка чугас буолуу, сүөһүлэнии-сылгыланыы суолталарын, итэҕэллээх буолуу абыраллааҕын, талаан-дьоҕур сайдарын, идеология, майгы-сигили, сиэри-туому тутуһуу тустарынан олус интэриэһинэй көрсүһүү буолла.

Уус-Таатта

“Бээлэй” диэн туристическай-сынньанар Кииҥҥэ тиийии уустуктары үөскэтэ сырытта. Дьиҥнээх “Хаар айаҥҥа” кубулуйда. Суол төһө да бульдозерынан астарыллан оҥоһулла сатаабытын үрдүнэн, Кытайтан кэлбит “Чжан” микроавтобус Алдан өрүскэ киирээт сымнаҕас хаарга буксуйан хаалла.

Хата, нэһилиэк баһылыга Егор Николаевич Постниковка эрийэммит, трактор кэлэн соһон, төттөрү бөһүөлэккэ кэлэммит, массыынабытын гаражка туруоран, “Силис” СХПК салайааччыта Валерий Афанасьевич Постников “УАЗ-Охотнигын”, сылаас кээнчэлээх эрэһиинэ саппыкы уларсан, халыҥ хаартан оронон тахса-тахса айаннааммыт, тэтиэнэх, сылбырҕа туттуулаах-хаптыылаах байыастарбыт анньыһаннар, сорохторбут “Буранынан” бурҕатаннар, үлэхтээх сирбитигэр түүн үөһүн диэки тиийдибит.

СВО бэтэрээннэрэ кэлээт да, өрүс ортотугар турар уоттаах-күөстээх, тимир оһоҕунан сылытыллыбыт дьиэҕэ киирэннэр, мууһу дьөлө үүттээн, муус аннынан спиннинэн күөгүлээбитинэн бардылар. Бастакы күстэҕи хаптарбыт Алексей Уваров кыайыыны ситистэ. Түүннэри, сарсыардааҥҥа диэри утуйбакка балыктааһын үтүө түмүктэрдээх буолла. Балыксыт байыастары “Күөх Боллох Тойон Байанайа” күндүлээтэ-маанылаата. Сыралаах үлэ түмүгэ улахан сынньалаҥы бэлэхтээтэ.

Муус аннынан балыктааһын улахан сэргэхситиини үөскэттэ. Манна салайааччынан Евгений Ястребович Николаев үлэлиир: “Үлэлээбиппит иккис сыла. Николаевтар Уус-Тааттаҕа сис-аймах манна бултуур-балыктыыр, оттуур-мастыыр сирдэрэ. Эһээбит 1965 с. туттубут үүтээнэ, аҕаларбыт 1985 с. туппут дьиэлэрэ уонна дьону, ыалдьыттары көрсөр, сынньатар, биһи ыччаттар туттубут дьиэбит бааллар. Базабытыгар кыһыннары-сайыннары, кэмиттэн көрөн, дьон бөҕөтө кэлэн балыктыыр, күстэх эрэ буолбакка, хатыыс, сордоҥ, алыһар, бил, майаҕас, итинник аахтахха элбэх, көрүҥнэрэ уларыйа тураллар. Онон, кэлиҥ, сылдьыҥ, сынньаныҥ!”.

Нөҥүө күн сарсыарда дьаһалта баһылыга Егор НиколаевичПостников байыастары кытта көрүстэ. Олохтоох ыччат-дьонтон 26 киһи СВО-ҕа кыттыбыттар. Хомойуох иһин, сэрии толоонугар охтубут, эчэйии ылан кэлбит уолаттардаахтар. Олохтоохтор үс төгүл гуманитарнай миссиялары оҥорон кэлбиттэр. Эргиллэн кэлбит бэтэрээн-байыастарга, кинилэр дьиэ-кэргэттэригэр көмө, өйөбүл араас өҥөлөрө оҥоһуллаллар, онуоха, түһээннэр түһэриллэллэр. Үлэ булаллар, дьиэ тутан биэрэллэр. Болҕомто ууруллар.

Сарсыардааҥҥы аһылык кэнниттэн Томпо улууһун диэки хайысханы туттубут.

Сырыы-айан салҕанар.

Баһылай Посельскай

Ааптар уонна Ньургун Левин хаартыскаҕа түһэриилэрэ